قلم و دفتر، کيف و کتاب، روپوش پسرانه، مقنعه و مانتو براى دختران، ثبت نام در کلاس بالاتر يا مقطع آموزشى ديگر، زنگ مدرسه، سال اولى ها، دومى ها، سال پنجم، دوره راهنمايى يا دبيرستان، پشت سر گذاشتن کنکور و گزينش، فراهم کردن پول، پرداخت شهريه، انتخاب واحد، خوابگاه دانشجويى، پا گذاردن به دانشگاه، مهرماه و شور و شادابى ميليون ها دانش آموز و دانشجوى ايرانى و گزافه نيست اگر بگوييم «مهرگان نوين» ايرانيان در روزگار ما. با توجه به وجود پانزده ميليون دانش آموز، نزديک به يک ميليون دبير و آموزگار، صدها هزار دانشجو، ده ها هزار اعضاى هيئت علمى دانشگاه ها و مراکز آموزش عالى، کمتر خانواده اى در ايران از جنب و جوش فرا رسيدن مهر ماه و آغاز سال آموزشى تازه بر کنار است.غزل، دانش آموزى از تهران که امسال پا به دبيرستان گذاشته است، درباره آغاز سال تحصيلى به راديو فردا چنين مى گويد: «همه چيز عوض مى شود، مثل وقتى که از زمستان وارد بهار مى شويم و لباس هاى جديد مى خريم. پاييز که مى آيد و به مدرسه که مى رويم، درست مانند نوروز است و بچه ها لباس ها و کتاب هاى جديد مى خرند.» شيرزاد عبداللهى، روزنامه نگار و کارشناس مسايل آموزشى در تهران، نيز در کنار سبک و سنگين کردن هاى آمارى، زير ذره بين گذاشتن مشکلات آموزشى و جست و جوى راه حل ها، آغاز سال نوى آموزشى را يک واقعه مهم ارزيابى مى کند و به راديو فردا مى گويد: « شروع مدارس در ايران اتفاق مهمى است و حضور دانش آموزان در مدارس بعد از سه ماه تعطيلى، براى آنها بسيار جذاب است. سيماى شهر تحت تاثير حضور دانش آموزان با کيف هاى رنگى و سرو صداى آنها تغيير مى کند و زيباتر مى شود.»آغاز مهرماه و سال آموزشى جديد با مسايل و مشکلاتى کهنه يا تازه که گريبانگير نظام آموزشى است، روى ديگرى هم دارد.

طاهره طالقانى، دختر آيت الله محمود طالقانى و آموزگار بازنشسته آموزش و پرورش در اين زمينه به راديو فردا مى گويد: «مهمترين مشکل سال تحصيلى جديد، معلمانى هستند که در بيشتر شهرهاى بزرگ به خصوص تهران، به دليل کاهش جمعيت دانش آموزان مازاد اعلام مى شوند. هنگامى که معلمان مازاد اعلام مى شوند، حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان از حقوق آنها کاسته مى شود که کفاف مسايل اقتصادى زندگى را نمى دهد.»اگر مسايل و مشکلات بخش آموزش و پرورش در کشور، بيشتر با ناکافى بودن سرمايه گذارى در اين بخش يا ناکارآمدى دستگاه هاى اجرايى در پيوند است، افزون بر اينها در اين چند دهه که از عمر آموزش عالى نوين در ايران مى گذرد، دانشگاه همواره کانون کشمکش هاى سياسى نيز به شمار مى آمده است.

 در سال تحصيلى پيش رو، وضعيت دانشگاه هاى ايران چگونه است؟

محمد ملکى، نخستين رييس دانشگاه تهران پس از پيروزى انقلاب، بر اين باور است که در سال تحصيلى پيش رو دانشگاه و دانشجويان با مشکلات تازه اى روبرو خواهند بود.

 او در باره اين مشکلات به راديو فردا مى گويد: « طى دو سه سال اخير به خصوص امسال، مشکلات ويژه اى براى دانشگاه ها به وجود آمده است. يکى اين که دانشگاه جايگاه خود را در نظر قدرت مداران از دست داده است. وقتى آقاى احمدى نژاد درباره مسئله آقاى کردان و سند جعلى اواعلام مى کند که اينها ورق پاره هايى بيش نيست. معنى اين حرف چيست؟ همچنين آقاى وزير علوم تکرار کرد که دانشگاه ها بايد بسيجى شود، يعنى دانشگاه بايد تسليم بلا شرط حاکميت شود.» محمد ملکى بر اين باور است که دانشگاه در هر حال پرسشگر باقى خواهد ماند و در اين رابطه به راديو فردا مى گويد: «حاکميت هر تلاشى انجام دهد و هر حمله اى بکند، تاريخ ۷۰ ساله دانشگاه نشان داده که دانشگاه هميشه زنده و پوياست. دانشگاه هميشه سنگر آزادى بوده و خواهد بود. وقتى دانشجو در دانشگاه فرياد مى زند ما همه زن و مرد جنگيم بجنگ تا بجنگيم، نشان مى دهد دانشجو به تدريج به طرف راديکاليزم مى رود.»نکته اى که امسال بيش از هر زمان ديگرى چهره نشان مى دهد و به عنوان سدى محکم در برابر دانشجويان معترض به رد صلاحيت و پذيرفته نشدن در مقاطع گوناگون دانشگاهى قد برافراشته است، ادعايى است که از سوى مسئولان آموزش عالى ارائه مى شود و آن اين است که رد صلاحيت ها بر پايه عمل به مصوبات شوراى عالى انقلاب فرهنگى صورت گرفته است.ديوان عدالت ادارى نيز که تا پيش از اين گاه به نفع دانشجويان معترض رأى مى داد، به گفته برخى از همين دانشجويان، اينک با طرح ادعاى عمل به مصوبه شوراى عالى انقلاب فرهنگى، رسيدگى به اعتراض دانشجويان را متوقف مى کند. دانشجويان بهايى رد صلاحيت شده از اين دسته اند.محمد ملکى در گفت وگو با راديو فردا، در اين باره پرسشى را مطرح مى کند: «اگر انسان اين چنين است که بعد از ۶۵ سال ديگر کشش کار و آموزش دادن ندارد، پس چگونه است که آقايان روحانيون تا سن ۹۰ سالگى و آخرين لحظات زندگى خود حق دارند آموزش دهند و افراد را تربيت کنند ، ولى يک استاد دانشگاه اين حق را ندارد؟»